Ένας ιος γρίπης όπως ο σημερινός

O Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος τελείωσε το 1918 με 9 εκατομμύρια νεκρούς. Η ισπανική γρίπη που ξέσπασε την ίδια χρονιά είχε 40 εκατομμύρια θύματα. Ηταν η χειρότερη από τις τρεις παγκόσμιες επιδημίες γρίπης του 20ού αιώνα (1918, 1957 και 1968) και η χειρότερη πανδημία οποιουδήποτε τύπου που έχει καταγραφεί στην ιστορία. Ο ιός που την προκάλεσε δεν προήλθε από τους χοίρους, αλλά από τα πτηνά. Ηταν όμως ένας ιός H1N1, όπως ο σημερινός.

Ο Η1Ν1 ήταν ένας ιός των πτηνών μέχρι το 1918, και η ισπανική γρίπη ήταν εκείνη που τον μετέτρεψε σε ανθρώπινο στέλεχος.

Στην πραγματικότητα, η ισπανική γρίπη οφείλει το όνομά της στη λογοκρισία (Οι χώρες που είχαν εμπλακεί στον πόλεμο δεν έδιναν πληροφορίες για την επιδημία προκειμένου να μην πέσει το ηθικό των στρατιωτών, κι έτσι οι μόνες πληροφορίες ήταν εκείνες που δημοσιεύονταν στον ισπανικό Τύπο) και όχι στην προέλευσή της: το πρώτο κρούσμα καταγράφηκε στο Καμπ Φένστον του Τέξας, στις 4 Μαρτίου 1918. Τον επόμενο μήνα είχε διαδοθεί πια σε όλη τη βόρεια Αμερική και είχε φτάσει στην Ευρώπη, με τους αμερικανούς στρατιώτες.

Το πρώτο κρούσμα του δεύτερου φονικού κύματος καταγράφηκε στις 22 Αυγούστου στο γαλλικό λιμάνι της Βρέστης, μια από τις βασικές εισόδους των αμερικανικών στρατευμάτων. Ο ιός μετατράπηκε σε δολοφόνο. Προκαλούσε ταχύτατα πνευμονία και ο θάνατος ερχόταν δύο ημέρες μετά τα πρώτα συμπτώματα.

Στο Καμπ Ντίβενς της Μασαχουσέτης, έξι ημέρες μετά την καταγραφή του πρώτου κρούσματος υπήρχαν ήδη 6.674 μολυσμένοι. Οι εστίες επεκτείνονταν σε όλες σχεδόν τις κατοικημένες περιοχές του κόσμου, με πρώτα τα λιμάνια, και η ασθένεια μεταδιδόταν μέσω των οδικών αρτηριών. Μόνο στην Ινδία έχασαν τη ζωή τους 12 εκατομμύρια άνθρωποι.

Πριν από τέσσερα χρόνια, ο συνταξιούχος γιατρός Γιόχαν Χάλτιν και η ομάδα του γενετιστή Τζέφρι Τάουμπενμπεργκερ κατόρθωσαν να απομονώσουν τα γονίδια του ιού από τους πνεύμονες ενός από τα θύματά του, μιας παχύσαρκης γυναίκας που πέθανε το 1918 σε ένα χωριό της Αλάσκας. Το υλικό διατηρήθηκε καλά χάρη στο κρύο.

Αποκαλύφθηκε έτσι ότι ο ιός του 1918 δεν είχε κανένα γονίδιο ανθρώπινου τύπου. Ηταν ένας ιός της γρίπης των πτηνών. Περιείχε όμως 25 μεταλλάξεις που τον ξεχώριζαν από ένα χαρακτηριστικό ιό της γρίπης των πτηνών. Και ανάμεσα σ' εκείνες τις μεταλλάξεις πρέπει να περιλαμβάνονταν εκείνες που επέτρεψαν την προσαρμογή του στο ανθρώπινο είδος. Οπως έγινε γνωστό, ο ιός της ισπανικής γρίπης πολλαπλασιάζεται 50 φορές ταχύτερα από τη συνηθισμένη γρίπη, μια ημέρα μετά τη μόλυνση, και 39.000 φορές ταχύτερα ύστερα από τέσσερις ημέρες. Ο ιός σκοτώνει όλα τα ποντίκια του εργαστηρίου σε διάστημα μικρότερο της μιας εβδομάδας.

Οι επιστήμονες αναρωτήθηκαν στη συνέχεια ποιες μεταλλάξεις του ιού της ισπανικής γρίπης θα μπορούσαν να εμποδίσουν τη μετάδοση μεταξύ ανθρώπων. Το συμπέρασμά τους ήταν ότι είναι αρκετές δύο μεταλλάξεις στην αιμαγλουτινίνη του (το Η του Η1Ν1). Οι ίδιες αυτές μεταλλάξεις, λειτουργώντας αντίστροφα, θα ήταν αρκετές για να προσδώσουν σε έναν ιό των πτηνών την ικανότητα να μεταδίδεται μεταξύ ανθρώπων.

Η αιμαγλουτινίνη είναι ο παράγων που προσδίδει σε έναν ιό την ιδιαιτερότητά του. Το σημαντικό δεν είναι τόσο οι αριθμοί που συνοδεύουν την Η (Η5, Η1.), όσο η ακριβής διάταξη των αμινοξέων της.

Οι δύο βασικές μεταλλάξεις επηρεάζουν την αλληλεπίδραση της Η με τους υποδοχείς της στα ζωικά κύτταρα, που είναι δύο ειδών: άλφα-2,3 ή άλφα-2,6.

Οι ιοί της γρίπης των πτηνών ενώνονται κατά προτίμηση με τον υποδοχέα άλφα-2,3, που συναντάται σε υψηλές ποσότητες στα κύτταρα του εντέρου των πτηνών. Οι ανθρώπινοι ιοί, αντίθετα, ενώνονται πιο αποτελεσματικά με τους άλφα-2,6, που συναντώνται στο αναπνευστικό σύστημα των ανθρώπων.

Πηγή: El Pais

Το σενάριο της ταυτόχρονης οικονομικής κρίσης και της πανδημίας γρίπης.

Την ώρα που ο κόσμος αντιμετωπίζει τη χειρότερη οικονομική κρίση των τελευταίων δεκαετιών και το ενδεχόμενο μιας πανδημίας γρίπης, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ 2009 επισημαίνει ότι η πολυπλοκότητα της σύγχρονης παγκοσμιοποιημένης οικονομίας είναι πιθανόν να μας καταστήσει περισσότερο ευάλωτους από ποτέ στις καταστροφές.

Ωστόσο η αλληλεξάρτηση δεν είναι πάντοτε αρνητική. Η πολυπλοκότητα της παγκόσμιας οικονομίας σημαίνει ότι ο κίνδυνος μπορεί να κατανεμηθεί και συχνά να αμβλυνθεί πιο εύκολα.

Τα πολύπλοκα συστήματα τείνουν να είναι περισσότερο ευπροσάρμοστα. Eάν το ένα σταματήσει να λειτουργεί, άλλα τμήματα του δικτύου μπορούν να αναλάβουν το βάρος.

Σύμφωνα με τη θεωρία των δικτύων, πολύπλοκα διαφοροποιημένα συστήματα συχνά δίνουν μεγαλύτερη σταθερότητα. Αλλά μόνο μέχρι ενός σημείου.

"Αν και αυτό βοηθά ένα σύστημα να εκτονώνεται μέσω μικρών σοκ, εκθέτει επίσης τη λειτουργία του σε μεγάλα συστημικά σοκ", έγραφε σε έκθεσή του το 2005 ο Ραγουράμ Ρατζάν, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και σύμβουλος του πρωθυπουργού της Ινδίας Μανμοχάν Σινγκ. "Είναι πιθανόν αυτές οι εξελίξεις να δημιουργήσουν μια ισχυρότερη (ωστόσο μικρή) πιθανότητα καταστροφικής αποσύνθεσης".

Ένα σημαντικό ζήτημα είναι το αποκαλούμενο "φαινόμενο της πεταλούδας" σε αλληλοεξαρτώμενα συστήματα, που οργανώνονται γύρω από κόμβους κλειδιά. Εάν ένας από αυτούς πληγεί, ολόκληρο το οικοδόμημα μπορεί να καταρρεύσει σαν πύργος από τραπουλόχαρτα.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η ζημία από την κρίση των ενυπόθηκων δανείων είχε τόσο καταστροφικές συνέπειες στις μεγάλες επενδυτικές τράπεζες. Και ενώ η εξειδίκευση στις παγκόσμιες αλυσίδες τροφοδοσίας απέφερε σημαντικά οφέλη ως προς την αποτελεσματικότητα, τις κατέστησε ταυτόχρονα περισσότερο ευάλωτες. Η διάσπαση ενός κομβικού σημείου στην αλυσίδα τροφοδοσίας μπορεί να επιφέρει δραματική και απρόβλεπτη αναταραχή σε ολόκληρο το σύστημα.

Για τον λόγο αυτόν οι τιμές που λειτουργούν ως ημιαγωγοί στην παγκόσμια οικονομία σχεδόν διπλασιάσθηκαν μετά τον σεισμό της Ταϊβάν το 1999 και για τον ίδιο λόγο ο τυφώνας Κατρίνα προκάλεσε αναταραχή στις παγκόσμιες χρηματαγορές.

Αναλυτές θεωρούν επίσης ότι μια και μόνη τρομοκρατική επίθεση μπορεί να έχει δυσανάλογα μεγάλες συνέπειες , εάν έχει ως στόχο ένα σημείο κλειδί στο παγκόσμιο σύστημα τροφοδοσίας - για παράδειγμα ένα μεγάλο λιμάνι.

Η πολυπλοκότητα που καθιστά τα οικονομικά σοκ εν δυνάμει πιο επικίνδυνα σημαίνει επίσης ότι οι πανδημίες είναι καταστροφικότερες.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι όταν ο "Μαύρος Θάνατος", η επιδημία της πανώλης, έπληξε τον 14ο αιώνα την Ευρώπη, σκοτώνοντας το εν τρίτον του πληθυσμού, η κοινωνία δεν κατέρρευσε, διότι τα οικονομικά και τα κοινωνικά συστήματα ήταν σχετικά απλά και απομονωμένα από τα σοκ.

Αντίθετα, η πανώλη που έπληξε την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία τον 2ο αιώνα, με αντίστοιχες απώλειες, προκάλεσε χάος, καθώς η ρωμαϊκή κοινωνία ήταν περισσότερο περίπλοκη και οικονομικά εξελιγμένη.

Στη σύγχρονη κοινωνία, εάν σημεία κλειδιά πληγούν από επιδημία, οι συνέπειες θα είναι δυσανάλογα μεγάλες. Τα κομβικά αυτά σημεία μπορεί να είναι πρόσωπα ουσιαστικά για τη λειτουργία της κοινωνίας και της οικονομίας- γιατροί, οδηγοί φορτηγών, μηχανικοί, λιμενεργάτες.

Και όπως και στην οικονομική κρίση, η συμπεριφορά του πλήθους, ο πανικός και η διασπορά ανακριβών ή ατελών πληροφοριών, μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα αρνητικές αντιδράσεις, επιδεινώνοντας την καταστροφή.

Στην έκθεσή του για τους παγκόσμιους κινδύνους (2007) το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ φαντάζεται τις συνέπειες μιας ταυτόχρονης πανδημίας και κρίσης ρευστότητας, ένα σενάριο απολύτως φανταστικό.

Το αποτέλεσμα θα είναι "ένα ισχυρό πλήγμα στην παγκοσμιοποίηση, η οποία με τη σειρά της αντανακλά το πλήγμα στην παγκόσμια ζήτηση". Η ενίσχυση του μιλιταρισμού και των τάσεων αυταρχισμού σε ολόκληρο τον κόσμο επαναπροσδιορίζει, σύμφωνα με την έκθεση, τη διεθνή γεωπολιτική κατάσταση.

Τα γεγονότα των αμέσως επομένων μηνών θα δείξουν πόσο ακριβές μπορεί να είναι ένα τέτοιο σενάριο.

ΑΠΕ-Reuters

Η Ισλανδική λύση στην κρίση είναι γυναικείου φύλου

Οι γυναίκες της Ισλανδίας κατηγορούν τους άνδρες για τη χρηματοπιστωτική κρίση που γονάτισε τη χώρα. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι φαβορί στις βουλευτικές εκλογές είναι μια γυναίκα, η Γιοχάνα Σιγκουρνταρντοτίρ, που εκτελεί ήδη χρέη πρωθυπουργού.

«Η κρίση δημιουργήθηκε από άνδρες», λέει η Χάλα Τομασντοτίρ, πρώην γενική διευθύντρια του εμπορικού επιμελητηρίου, που παραιτήθηκε πριν από δύο χρόνια για να ιδρύσει τη δική της εταιρεία, μαζί με την τραπεζίτη Κριστίν Πετουρσντοτίρ. «Πρόκειται πάντα για τους ίδιους ανθρώπους. Το 99% από αυτούς πήγαν στο ίδιο σχολείο, οδηγούν τα ίδια αυτοκίνητα, φορούν τα ίδια ρούχα και έχουν τις ίδιες συνήθειες. Αυτοί μας οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση, και το διασκέδασαν πολύ».

Η οικονομική κατάσταση της χώρας είναι πολύ κρίσιμη. Η ανεργία εκτινάχθηκε από το 1,2 στο 10%. Το καλοκαίρι, υπάρχουν φόβοι ότι θα φτάσει το 17%. Ο πληθωρισμός ξεπερνά το 15%, το νόμισμα της χώρας σημειώνει ελεύθερη πτώση και η έξοδος από το τούνελ δεν φαίνεται πουθενά.

Η Audur Capital, την οποία ίδρυσαν η Χάλα και η Κριστίν, είναι σήμερα μια από τις λίγες εταιρείες του ισλανδικού χρηματοπιστωτικού τομέα, ίσως η μόνη, που παρουσιάζει κέρδη. «Φέραμε γυναικείες αξίες στον χρηματοπιστωτικό τομέα», τονίζει η 40χρονη Χάλα, που όπως όλοι οι Ισλανδοί είναι γνωστή με το μικρό της όνομα. Η εταιρεία δεν ενδιαφέρεται για επενδύσεις που φέρνουν γρήγορα κέρδη. Οι δύο γυναίκες προτιμούν να μιλούν για «κέρδη με αρχές». Τα υπόλοιπα παραπέμπουν στους ανταγωνισμούς μεταξύ των ανδρών για το ποιος έχει το μεγαλύτερο γεννητικό όργανο.

Οι γυναίκες της Ισλανδίας διεκδικούν τώρα μεγαλύτερο ρόλο στη διακυβέρνηση της χώρας. Το νέο αστέρι είναι η 66χρονη Σιγκουρνταρντοτίρ, που έχει τη φήμη τίμιας και μετριοπαθούς πολιτικού. Στις αρχές του περασμένου Φεβρουαρίου διαδέχθηκε τον Γκέιρ Χάαρντε στην πρωθυπουργία κι έγινε η πρώτη γυναίκα που αναλαμβάνει αυτό το πόστο στην Ισλανδία. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το 60% με 70% των πολιτών θα ήθελαν να τη δουν να ηγείται της χώρας και μετά τις εκλογές, ανεξαρτήτως της σύνθεσης της κυβέρνησης.

«Ο κόσμος εδώ είναι πολύ κουρασμένος και πολύ καχύποπτος απέναντι στο παλιό σύστημα», λέει ο συγγραφέας Χαλγκριμούρ Χέλγκασον, που έγραφε για τις προοπτικές χρεοκοπίας της χώρας ήδη πριν από δέκα χρόνια. «Η Γιοχάνα μας κατέπληξε όλους».

Η κομψή ασπρομάλλα πολιτικός είναι μέλος του κοινοβουλίου εδώ και 31 χρόνια και έχει υπηρετήσει πολλές φορές ως υπουργός κοινωνικών υποθέσεων. Παρά ταύτα, εξακολουθεί να ενσαρκώνει την επιθυμία των Ισλανδών για μια νέα αρχή. Δεν έχει κηλιδωθεί από κανένα σκάνδαλο και απολαμβάνει της πλήρους εμπιστοσύνης των πολιτικών. Από τότε που ανέλαβε την εξουσία, δεν έχει δώσει καμιά συνέντευξη, ούτε σε εφημερίδα ούτε στην τηλεόραση. Δεν επιζητεί την προβολή, αλλά την έχει κατακτήσει προ καιρού, όταν δήλωσε ανοιχτά ότι είναι λεσβία.

Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα λαμβάνει στις δημοσκοπήσεις 35%, το μεγαλύτερο ποσοστό που έχει λάβει ποτέ ένα κόμμα στην Ισλανδία. Το Ανεξάρτητο Κόμμα, που έμεινε στην εξουσία χωρίς διακοπή για 18 χρόνια, λαμβάνει το 26%. Στην Ισλανδία μιλούν πολύ αυτές τις ημέρες για μια νέα κουλτούρα και καινούργιες αξίες. Και οι γυναίκες θέλουν να αποτελέσουν το σύμβολο αυτών των αξιών. Τα 5 από τα 11 μέλη του μεταβατικού υπουργικού συμβουλίου της Γιοχάνα είναι γυναίκες - το μεγαλύτερο ποσοστό στην ιστορία της χώρας.

Μια απ' αυτές είναι η υπουργός Παιδείας και Επιστήμης, η 33χρονη Κατρίν Γιακομπσντοτίρ. Είναι αντιπρόεδρος των Πρασίνων και μαζί με τον υπουργό Οικονομικών Στεϊνγκριμούρ Σίγκφουσον θα ηγηθούν του κόμματος σε μια συμμαχία με τους σοσιαλδημοκράτες. «Η διαχείριση της κρίσης πρέπει να είναι πράσινη», τονίζει. Είναι οι γυναίκες καλύτερες στη διακυβέρνηση της χώρας; «Είχαμε συνηθίσει στις παλιές δομές, τώρα πρέπει να δούμε τα πράγματα διαφορετικά».

Πηγή: Der Spiegel

Αμήχανη η Δύση απέναντι στη Ρωσία

Οι 28 ηγέτες των ισάριθμων χωρών - μελών της δυτικής συμμαχίας δαπάνησαν πολύ χρόνο στην πρόσφατη σύνοδο του Στρασβούργου (απ' όπου και η φωτογραφία) για να πείσουν τους Τούρκους να άρουν το βέτο τους για τον νέο γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ και υποβάθμισαν τις σχέσεις με τη «ρωσική αρκούδα».

Η κυβέρνηση Ομπάμα λέει πως θέλει να πατήσει το πλήκτρο του reset για τη Ρωσία, αλλά το ΝΑΤΟ παραμένει διχασμένο για τη στάση που πρέπει να κρατήσει.

Σε πρόσφατο άρθρο του στην επιθέωρηση The National Interest, ο Ρίτσαρντ Μπετς από το Council on Foreign Relations και το Πανεπιστήμιο Κολούμπια αναφέρεται στην κρίση ταυτότητας που διέρχεται το ΝΑΤΟ. Oπως λέει, η Συμμαχία προσπαθεί να ανταποκριθεί σε τρεις ρόλους που συχνά συγκρούονται μεταξύ τους. Ο ένας είναι να συγκρατεί συγκρούσεις που σημειώνονται έξω από τα σύνορά του. Ο δεύτερος είναι να συσπειρώνει τις φιλελεύθερες χώρες της Δύσης. Και ο τρίτος είναι να διαχειρίζεται τη μετασοβιετική κληρονομιά.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ζωτικής σημασίας και για τη Ρωσία, αφού της αναλογεί το μισό του διμερούς της εμπορίου και το 80% των εξαγωγών της. Τελευταία, η Μόσχα έχει υιοθετήσει ένα συμφιλιωτικό τόνο και αντιμετωπίζει θετικά την πολιτική του Ομπάμα. Η Ουάσινγκτον και η Μόσχα έχουν συμφωνήσει προς το παρόν να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για το πιο συγκεκριμένο και πιο εύκολο πρόβλημα που τις χωρίζει: τη μείωση των στρατηγικών όπλων, που μπορεί να οδηγήσει σε πιο περίπλοκες συζητήσεις για την πυραυλική άμυνα και το Ιράν.

Η Ρωσία εξακολουθεί πάντως να πιέζει για θεμελιώδεις αλλαγές στην Ευρώπη, και συγκεκριμένα για μια νέα «αρχιτεκτονική ασφαλείας» που θα αντικαταστήσει το ΝΑΤΟ και τον ΟΑΣΕ.

Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Πολωνία και άλλα πρώην μέλη του ανατολικού μπλοκ, υποστηρίζουν ότι η Μόσχα προσπαθεί απλώς να διχάσει το δυτικό στρατόπεδο. Αλλες χώρες, όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία, πιστεύουν ότι οι ιδέες της Ρωσίας πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη.

«Η Ρωσία θέλει ευθύτητα», τόνισε τον περασμένο μήνα ο ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ σε ομιλία του στις Βρυξέλλες. «Δεν καταλαβαίνουμε γιατί το ΝΑΤΟ επεκτείνεται. Δεν καταλαβαίνουμε γιατί η στρατιωτική του υποδομή μετακινείται προς τα σύνορά μας».

Το πρόβλημα του φρέσκου νερού ΤΩΡΑ , στον κόσμο

Η ανατροπή του προέδρου της Μαδαγασκάρης τον περασμένο μήνα ήταν εν πολλοίς αποτέλεσμα της έλλειψης νερού... στη Νότια Κορέα. Ένας νοτιοκορεατικός όμιλος, ο Daewoo, υπέγραψε συμφωνία ενοικίασης των μισών καλλιεργήσιμων εδαφών της Μαδαγασκάρης προκειμένου να παράγει τρόφιμα για τους Νοτιοκορεάτες, που έχουν μεγάλο πρόβλημα νερού. Οι όροι της συμφωνίας προκάλεσαν οργή στο νησί, ο πρόεδρος αναγκάστηκε να παραιτηθεί και η πρώτη ενέργεια του διαδόχου του ήταν να ακυρώσει τη συμφωνία.

Τρεις εβδομάδες νωρίτερα, στην άλλη άκρη του πλανήτη, ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια Αρνολντ Σβαρτσενέγκερ είχε κηρύξει την πολιτεία σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, απειλώντας να επιβάλει δελτίο στο νερό.

Οι τοπικές ελλείψεις νερού πολλαπλασιάζονται. Η Αυστραλία πάσχει εδώ και μια δεκαετία από ξηρασία. Η Βραζιλία και η Νότια Αφρική, που εξαρτώνται από την υδροηλεκτρική ενέργεια, διαπιστώνουν συχνά ότι το νερό δεν φτάνει για να λειτουργήσουν σωστά τα μηχανήματα. Στην Κεντρική Ασία, έχει αντληθεί τόσο πολύ νερό από τους ποταμούς που τροφοδοτούν την Αράλη, ώστε η λίμνη στέρεψε τη δεκαετία του '80 και μόλις τώρα αρχίζει να ανακάμπτει.

Οι τοπικές ελλείψεις, που προκαλούνται από την κακοδιαχείριση ή τα περιφερειακά προβλήματα, δεν οδηγούν όμως κατ' ανάγκη σε μια παγκόσμια κρίση νερού. Σύμφωνα με μια μελέτη του 2007, οι περισσότερες χώρες εκτός του Κόλπου χρησιμοποιούσαν λιγότερο από το ένα πέμπτο του νερού που λαμβάνουν. Τόσο η Λατινική Αμερική όσο και η Αφρική χρησιμοποιούσαν λιγότερο από το 6%. Εκ πρώτης όψεως, λοιπόν, φαίνεται πως όλα τα προβλήματα με το νερό έχουν τοπικό χαρακτήρα.

Το πρόβλημα με αυτό το συμπέρασμα, είναι ότι κανείς δεν ξέρει πόσο νερό μπορούν να χρησιμοποιούν οι άνθρωποι με ασφάλεια. Δεν μπορεί βέβαια να είναι το 100%, αφού νερό χρειάζονται και τα άλλα πλάσματα της φύσης. Σε πολλές περιοχές, το ασφαλές ποσοστό μπορεί να είναι 20%, όσο δηλαδή χρησιμοποιεί κατά μέσο όρο η Ασία. Πολλά εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο το νερό επιστρέφει στο σύστημα. Υπάρχουν όμως ενδείξεις ότι οι ποσότητες που χρησιμοποιούνται σήμερα κινούνται επικίνδυνα προς το όριο ασφαλείας, και σε μερικές περιπτώσεις το ξεπερνούν. Πολλά μεγάλα ποτάμια, όπως ο Ρίο Γκράντε, ο Κολοράντο και ο Κίτρινος Ποταμός, δεν φτάνουν πια στη θάλασσα. Και οι πληθυσμοί των ψαριών στις λίμνες και τους ποταμούς έχουν μειωθεί από το 1970 κατά 30%.

Δύο γεγονότα έχουν συμβάλει στην πίεση που ασκείται στο νερό.

Το ένα είναι η δημογραφία. Τα τελευταία 50 χρόνια, καθώς ο πληθυσμός του πλανήτη αυξήθηκε από 3 σε 6,5 δισεκατομμύρια, η χρήση του νερού σχεδόν τριπλασιάστηκε. Με βάση τις σημερινές εκτιμήσεις, ο πληθυσμός αναμένεται να αυξηθεί κατά 2 ακόμη δισεκατομμύρια μέχρι το 2025 και 3 δισεκατομμύρια μέχρι το 2050. Η ζήτηση νερού θα αυξηθεί αναλόγως. Η ακόμη περισσότερο, αφού η μεγαλύτερη διαφορά στη χρήση νερού δεν προκαλείται από τον απόλυτο αριθμό των ατόμων αλλά από την αλλαγή της διατροφής και των συνηθειών.

Το δεύτερο γεγονός είναι οι κλιματικές αλλαγές. Το φαινόμενο του θερμοκηπίου επιταχύνει τον υδρολογικό κύκλο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μακρότερες περιόδους ξηρασίας ανάμεσα σε εντονότερες περιόδους βροχών. Τα φυτά αναπτύσσονται με διαφορετικό τρόπο, τα δάση καίγονται πιο εύκολα.

Για να επιλυθεί το πρόβλημα, πρέπει το νερό να χρησιμοποιείται με αποτελεσματικότερο τρόπο. Οι κυβερνήσεις όμως παρουσιάζουν πολύ κακές επιδόσεις στον τομέα αυτό. Και οι αγρότες, που χρησιμοποιούν το 70-80% του νερού, δυσκολεύονται να κάνουν την οικονομία που απαιτείται. Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, η αλλαγή των αρδευτικών μεθόδων μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της αποτελεσματικότητας κατά 30%.

Η βιομηχανία βρίσκεται από πολλές πλευρές μπροστά από τις κυβερνήσεις. Μεγάλες εταιρείες αναψυκτικών, έχουν βάλει στόχο να μειώσουν τις ποσότητες νερού που χρησιμοποιούν για την παραγωγή των προϊόντων τους. Κι αυτό είναι ένα πρώτο βήμα σε μια μεγάλη και δύσκολη πορεία, που μόλις αρχίζει.

Πηγή: The Economist

Ο Θαλής, το πηγάδι και η κοινή λογική

H σύγχρονη επιστήμη έχει μια σχέση αντιπαλότητας με την κοινή λογική, τη θεωρεί ανεξέταστη, μη ορθολογική, και γι’ αυτό μια κατώτερη μορφή γνώσης. Ο Αϊνστάιν εξέφρασε χαρακτηριστικά αυτή τη στάση: «Η κοινή λογική είναι μια συλλογή προκαταλήψεων που αποκτά κανείς μέχρι τα δεκαοχτώ του». Ο μεγάλος επιστήμονας, βέβαια, παρακάμπτει κάτι ουσιώδες: ότι ακόμη κι ο ευφυέστερος των ανθρώπων δεν μπορεί ποτέ να απαλλαγεί πλήρως από τις «προκαταλήψεις» του – ούτε μετά τα δεκαοχτώ του! Οι πολιτικές πεποιθήσεις του Αϊνστάιν, λ. χ., ή οι μάλλον εκκεντρικές συμπεριφορές του ως συζύγου, δεν ήταν το ίδιο ορθολογικά θεμελιωμένες όπως οι επιστημονικές θεωρίες του!

Η συμπεριφορά μας ως κοινωνικά όντα ερείδεται αναπόδραστα, κατά μη εξαλείψιμο τρόπο, στην κοινή λογική – σε άτυπους κανόνες συμπεριφοράς που ρυθμίζουν την ανθρώπινη συνύπαρξη. Θέλουμε δεν θέλουμε μετέχουμε της κοινής λογικής. Πρώτα μαθαίνουμε να μιλάμε και μετά αναλύουμε τη γλώσσα μας. Πρώτα αποκτούμε εμπειρική εξοικείωση με τον κόσμο και μετά τον υπάγουμε στην αναλυτική σκέψη μας.

Από τότε που οι οικονομολόγοι πήραν στα σοβαρά τους θεσμούς εντός των οποίων αναπτύσσεται η οικονομική δραστηριότητα, άρχισαν να αναγνωρίζουν τη σπουδαιότητα των άτυπων κανόνων συμπεριφοράς που τη διαπερνούν – λ. χ. τους τύπους εμπιστοσύνης που επιδεικνύουν οι άνθρωποι στις συναλλαγές τους. Διαπιστώνουμε την αξία της κοινής λογικής όταν αυτή θραύεται – όταν η επιταγή μένει ακάλυπτη, η υπόσχεση δεν υλοποιείται, ο δάσκαλος προπηλακίζεται, η βιβλιοθήκη πυρπολείται.

Η κοινή λογική δεν είναι μόνο άτυποι κανόνες συμπεριφοράς, είναι και ενεργητική μετοχή στην κοινή εμπειρική πραγματικότητα. Ο Πλάτων αναφέρει την περίπτωση του αμόρφωτου κοριτσιού από τη Θράκη, το οποίο ξέσπασε στα γέλια όταν είδε τον αστρονόμο Θαλή να πέφτει στο πηγάδι ενώ παρακολουθούσε τα ουράνια σώματα. «Ήταν τόσο πρόθυμος να μάθει τι υπήρχε στον ουρανό», αναφώνησε η κοπέλα, «που του διέφυγε τι υπήρχε στα πόδια του». Η κοινή λογική εδώ έχει να κάνει με την κοινώς αναγνωρίσιμη εμπειρική πραγματικότητα, την οποία τείνει να αποστρέφεται η αφηρημένη σκέψη. Ο μορφωμένος Θαλής, απορροφημένος στην αστρονομική του παρατήρηση, αγνόησε το πηγάδι, στο οποίο κανείς λογικός άνθρωπος, όσο αμόρφωτος κι αν είναι, δεν θα ’θελε να πέσει!

Το δίδαγμα από την ιστορία αυτή το αναδεικνύει υπέροχα η Χάνα Αρεντ: η αφηρημένη σκέψη, ιδιαίτερα όταν καθίσταται ιδεοληπτική, συχνά αποκόπτεται από την κοντινή κοινή εμπειρία, προκειμένου να επιτρέψει στο μακρινό «όλον», το «πραγματικό», το «αληθινό», να εμφανιστεί. Ο, τι είναι εμπειρικά πλησίον απομακρύνεται, ό, τι είναι θεωρητικά απόμακρο εμφανίζεται. Σε αυτό, νομίζω, συνίσταται η πολιτική σημασία της κοινής λογικής και της ανάγκης για την υπεράσπισή της στην Ελλάδα, σήμερα.

Τι νόημα έχει να μιλάμε για «πράσινη ανάπτυξη» όταν δεν μπορούμε να διαχειριστούμε ούτε τα σκουπίδια; Πόσο πιστευτοί υπερασπιστές της «αξιοκρατίας» είναι οι αρχηγοί των δύο μεγάλων κομμάτων, όταν το κύριο προσόν για την ανάδειξη στο ηγετικό αξίωμά τους ήταν το επώνυμό τους. Πώς θα αποκτήσουμε σύγχρονη δημόσια διοίκηση όσο αυτή διοικείται από κομματανθρώπους; Πώς θα χτίσουμε εύρωστη οικονομία όταν ασυλλόγιστα συσσωρεύουμε δημόσιο χρέος; Πώς θα δημιουργήσουμε καλά πανεπιστήμια όταν αυτά καταλαμβάνονται με την παραμικρή αφορμή;

Αυτή είναι η αξία της κοινής λογικής: μας καλεί να μην αγνοούμε την εμπειρική πραγματικότητα, να μην εγκλωβιζόμαστε σε αυτο-εξυπηρετικές ιδεοληψίες, καταπραϋντικούς μύθους, ψυχολογικές θωρακίσεις και ψευδαισθησιογόνες ουτοπίες – να μην παραμυθιαζόμαστε. Όποιος δεν θέλει να πέσει στο πηγάδι, καλείται να κάνει αυτό που συμβούλευε ο Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν: «Κοίτα, μη σκέφτεσαι». Κοίτα το χάλι μιας χώρας που φλερτάρει με την οικονομική χρεοκοπία, κοίτα την παρακμή των θεσμών, κοίτα την παραλυσία του κράτους, κοίτα τη θλιβερή ποιότητα του πολιτικού προσωπικού, κοίτα την αναξιοπρέπεια που έχει διεισδύσει στη ζωή σου… Κοίτα, άκου, μυρίσου, άγγιξε.

Όχι, δεν προκύπτουν συνταγές πολιτικής συμπεριφοράς από την κοινή λογική. Έχει δίκιο ο Γιώργος Παγουλάτος («ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», 5/4/2009) να μας θυμίζει την ύπαρξη διαφορετικών ερμηνειών για τα πολιτικά προβλήματα. Το «διά ταύτα» δεν προκύπτει αυτομάτως σε μια υγιή δημοκρατία. Αυτός όμως είναι ένας αφηρημένος συλλογισμός. Όποιος συντονίζεται με την εμπειρική πραγματικότητα γύρω του γνωρίζει ότι, στην Ελλάδα, σήμερα, το μείζον δεν είναι, π. χ., η σχέση κράτους - αγοράς, ο κύριος άξονας της πολιτικής διαμάχης στις προηγμένες δημοκρατίες, αλλά κάτι πολύ πιο θεμελιώδες: να απαλλαγούμε από την αθλιότητα στην οποία έχουμε περιέλθει – τόσο απλά. Όταν ασυλλόγιστα έχεις πέσει στο πηγάδι, μπορείς φυσικά να κοιτάς χαζοχαρούμενα τα άστρα, αλλά, αν διαθέτεις κοινό νου, μάλλον θέλεις να βγεις.

Άρθρο του Χαρίδημου Κ. Τσουκα (htsoukas@alba. edu. gr) στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. Ο κ. Χ. Τσούκας που είναι καθηγητής στο ALBA και στο University of Warwick.

Δύσκολοι καιροί για .... συνδικάτα.

Σε μια Ευρώπη που χαρακτηρίζεται από κοινωνικές παραδόσεις που διαφέρουν από χώρα σε χώρα, η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία συνδικάτων -στην οποία ανήκουν 82 συνδικάτα από 36 χώρες- προσπαθεί να συντονίσει την απάντηση στην κρίση.

Οι επόμενες διαδηλώσεις που οργανώνει η Συνομοσπονδία είναι στις 14 Μαϊου στη Μαδρίτη, στις 15 Μαϊου στις Βρυξέλλες και στις 16 Μαϊου στο Βερολίνο και την Πράγα. Ο στόχος είναι να υπάρξουν πανευρωπαϊκές, και όχι μεμονωμένες απαντήσεις στα προβλήματα που δημιουργεί η κρίση. «Ολοι συμφωνούμε σε ορισμένες διαπιστώσεις», λέει ο γενικός γραμματέας της Συνομοσπονδίας Τζον Μονκς, που τάσσεται εναντίον του προστατευτισμού και του εθνικισμού. «Τα σχέδια ανάκαμψης, όταν υπάρχουν, είναι ανεπαρκή, το κοινωνικό ζήτημα δεν έχει ισχυρή παρουσία και η ευρωπαϊκή απάντηση είναι αδύναμη».

Οι απεργίες που έγιναν στις αρχές Φεβρουαρίου στη Βρετανία, με σύνθημα «οι αγγλικές δουλειές στους Άγγλους», προκάλεσαν ανησυχία. «Έπρεπε να καταγγείλουμε τους κινδύνους του προστατευτισμού, χωρίς να στιγματίσουμε κανέναν, όπως και να καταγγείλουμε τις επιχειρήσεις που δεν προσφέρουν ίση μεταχείριση σε όλους τους εργαζομένους, ανεξαρτήτως της χώρας προέλευσής τους», τονίζει ο Μονκς.

Είναι γεγονός πάντως πως είναι δύσκολο να γίνουν κοινοί αγώνες, με δεδομένες τις διαφορές που υπάρχουν. «Η Γαλλία διαθέτει ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος, κάτι που δεν ισχύει σε άλλες χώρες», εξηγεί ο Γάλλος Ζοέλ Ντεκαγιόν, από τα ηγετικά στελέχη της Συνομοσπονδίας. «Στην Τσεχική Δημοκρατία, για παράδειγμα, το επίδομα ανεργίας χορηγείται μόλις για τρεις ή τέσσερις μήνες. Στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, η μισή οικονομία είναι αδήλωτη και δεν παρέχει καμιά κοινωνική προστασία».

«Στις σκανδιναβικές χώρες είναι σπάνιο τα συνδικάτα να αντιτίθενται στο κλείσιμο μιας επιχείρησης», σημειώνει ο Μαρσέλ Γκρινιάρ, εκπρόσωπος του γαλλικού συνδικάτου CFDT στην εκτελεστική επιτροπή της Συνομοσπονδίας. «Αν η επιχείρηση πρέπει να κλείσει, θα κλείσει. Αυτό που χρειάζεται είναι να προστατευθούν οι εργαζόμενοι. Στη Γαλλία, αντίθετα, η αντίσταση θα είναι σθεναρή».

Τα γερμανικά και τα σκανδιναβικά συνδικάτα καταφεύγουν πολύ σπανιότερα από άλλα σε διαδηλώσεις διαμαρτυρίας. Όταν η Συνομοσπονδία θέλησε λοιπόν να οργανώσει μια σειρά διαδηλώσεων στην Ευρώπη, οι Σουηδοί απέρριψαν την πρόταση να γίνει διαδήλωση και στη Στοκχόλμη. «Δεν το συνηθίζουμε», είπαν.

Σύμφωνα με τον Τζον Μονκς, «σε χώρες όπου η παράδοση του κοινωνικού διαλόγου είναι ισχυρή, όπως η Ολλανδία, η Αυστρία και οι σκανδιναβικές χώρες, τα πράγματα θα πάνε καλύτερα», αλλά σε άλλες υπάρχουν ενδείξεις σκλήρυνσης. Στην Ισπανία, ο κοινωνικός διάλογος κατέρρευσε και η κυβέρνηση προσπαθεί να πείσει τους κοινωνικούς εταίρους να τον επαναλάβουν. Στην Ιταλία, το συνδικάτο CGIL κατήγγειλε τα άλλα δύο μεγάλα συνδικάτα που υπέγραψαν συμφωνίες με τον Μπερλουσκόνι και οργάνωσε ξεχωριστή διαδήλωση στις 4 Απριλίου. Αλλά και στη Γερμανία, η κλασική διαπραγμάτευση δείχνει να φτάνει στα όριά της. Το συνδικάτο IG Metall ζητά ένα νέο σχέδιο ανάκαμψης και τη δημιουργία ενός κρατικού ταμείου 100 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη συμμετοχή στο κεφάλαιο των βιομηχανικών ομίλων.

Πηγή: Le Monde